Heldendaad?

De vraag naar de mogelijkheid van een omvattend verhaal van leven en dood houd me bezig. Ja hoor, ik krijg via Tedmed het filmpje toegestuurd van Amanda Bennet http://www.ted.com/talks/amanda_bennett_a_heroic_narrative_for_letting_go.html

Zij vertelt het verhaal van het verlies van haar lief, hoe zij wilde dat hij leefde en er alles voor over heeft om hem beter te laten worden. Het is een verhaal van hoop. Zij verdedigt dit ook, hoop is geen virus, maar een kenmerk van ons mensen. Artsen steunen hun ook in hun zoektocht naar genezing. Er worden haar positieve beelden voorgehouden hoe haar lief zou kunnen reageren op de behandeling. Haar werd niet verteld dat geen enkele dokter ooit iemand onsterfelijk heeft gemaakt. Toch wordt het sterven gezien als falen van de behandeling. Wanneer buitenstaanders menen te zien dat behandeling zinloos is en er toch nog wordt gevraagd om verder te zoeken, dan wordt het verzoek gebaseerd op hoop en verwachting als ontkenning betiteld. Hoop, falen en ontkenning. Drie begrippen die een belangrijke rol gaan spelen in dit proces. Bennet benadrukt dat er geen sprake is van ontkenning, het is de hoop die doet leven. De hoop als kenmerk van het bestaan.

Haar betoog roept heel veel bij mij op. Het is, ten eerste, medeleven met de persoon om het verlies van haar geliefde. Het zijn, ten tweede, de begrippen die zij gebruikt die me aan het denken zetten. Is bijv. Hoop niet een van de christelijke kardinale deugden, die samen met geloof en liefde toegevoegd zijn aan de vier klassieke deugen. (wijsheid, matigheid, rechtvaardigheid en moed). Zij noemt dat een kenmerk van het menszijn, terwijl ik mij afvraag of hier sprake is van nurture i.p.v. nature. USA is per definitie een land met de bijbel, God bless America. Hoop, geloof en liefde zijn haast vanzelfsprekende deugden.

In de klassieke filosofie lezen we dat, volgens Socrates, filosoferen sterven leren is. Seneca kreeg de doodstraf en hij onderging die moedig. Van Epictetos leren we dat wat we niet kunnen veranderen, we dienen te accepteren. De Daoist ziet dat alles verandert, inclusief zichzelf, dus wat valt er te klagen. In het oude boeddhisme komen we het verhaal tegen van Kissa Gotami, die met haar dode kind rondloopt en leert dat dood bij het leven hoort. Zou de hoop die zij als kenmerk van het bestaan ziet, nu toch is een cultureel gegeven zijn?

Het is mooi dat Bennet oproept tot het ontwerpen van een verhaal over het einde. Zij geeft de voorkeur aan een verhaal dat het loslaten aan het einde een heldendaad is. Waarom is het accepteren van de dood een heldendaad, is het verschillend van het gegeven dat water nat is. We zijn als mens niet verschillende van andere levensvormen, die ontstaan, komen tot bloei en vergaan. Het accepteren van de zg. condition humaine, dat is nu een heldendaad.

' When suddenly, at midnight, you hear
an invisible procession going by
with exquisite music, voices,
don’t mourn your luck that’s failing now,
work gone wrong, your plans
all proving deceptive—don’t mourn them uselessly.
As one long prepared, and graced with courage,
say goodbye to her, the Alexandria that is leaving.
Above all, don’t fool yourself, don’t say
it was a dream, your ears deceived you:
don’t degrade yourself with empty hopes like these.
As one long prepared, and graced with courage,
as is right for you who proved worthy of this kind of city,
go firmly to the window
and listen with deep emotion, but not
with the whining, the pleas of a coward;
listen—your final delectation—to the voices,
to the exquisite music of that strange procession,
and say goodbye to her, to the Alexandria you are losing.'

The God abandons Anthony
C.P.Cavafy
Translated by Edmund Keeley/Philip Sherrard